هفت توصیه برای آموزش راهبردهای فراشناختی و یادگیری خودتنظیمی

امتیاز 3.00 ( 1 رای )

هفت توصیه برای آموزش راهبردهای فراشناختی و یادگیری خودتنظیمی

تحقیقات نشان می‌دهد که استفاده از «راهبردهای فراشناختی» وقتی درست بکار رود می‌تواند ارزشی معادل یک پیشرفت +۷ ماه بیشتر را داشته باشد. با این حال، اگرچه تأثیر بالقوه این رویکردها به‌ویژه برای دانش‌آموزان ضعیف بسیار زیاد است، اما چگونگی به‌کارگیری آن‌ها در کلاس درس کمتر شناخته شده است.

راهبردهای فراشناختی: باعث می‌شود دانش‌آموزان در مورد یادگیری خودشان فکر کنند.

این مقاله بهترین تحقیقات در دسترس را بررسی می‌کند و با ارائه آن به معلمان و متولیان برنامه درسی، در مورد چگونگی پیشرفت مهارت‌ها و دانش فراشناختی دانش‌آموزان مشاوره می‌دهد. این گزارش در هفت زمینه و همچنین تصورات غلط متداول در معلمان درباره فراشناخت توصیه‌هایی دارد.

به‌عنوان‌مثال، برخی معلمان فکر می‌کنند که باید رویکردهای فراشناخت را در جلساتی با عنوان «یادگیری برای یادگیری» یا «مهارت‌های تفکر» آموزش دهند. اما این مقاله معلمان را آگاه می‌کند که استراتژی‌های فراشناختی باید در رابطه با محتوای یک موضوع خاص آموزش داده شود زیرا برای دانش‎‌آموزان انتقال این نکات عمومی به فعالیت‌های خاص ریاضی دشوار است.

 

شناخت و فراشناخت

ابتدا لازم است که تصویر واضحی از تعریف شناخت و فراشناخت در ذهن شما ایجاد شود.

 

رویکرد شناختی

لغت شناخت ریشه لاتین دارد و به معنی دانستن است. روان‌شناسان شناختی می‌خواهند بدانند که «وقتی یک مسئله ریاضی را حل می‌کنیم، چه فعل‌وانفعالات ذهنی و پردازشی اتفاق می‌افتد؟»، «ما چطور یک معادله جبری یا یک معادله هندسی را حل می‌کنیم؟» و «چرا برخی را مطالب و رویدادها برای مدت طولانی در ذهن ما، حافظه‌ی بلندمدت، می‌ماند و برخی چیزها برای تمام عمر؟».

شناخت یعنی راه‌هایی که ما توسط آن‌ها به اطلاعات توجه می‌کنیم، آن‌ها را تشخیص می‌دهیم و به رمز درمی‌آوریم و در حافظه ذخیره می‌کنیم و به هنگام نیاز، با فراخوانی آن‌ها را مورداستفاده قرار می‌دهیم (بایلر و اسنومن).

 

پردازش اطلاعات در مغز

پردازش اطلاعات در مغز

 

فرایندهای فراشناخت

فراشناخت یعنی دانستن درباره نحوه یادگیری و تفکر است. فراشناخت از یک‌سو ما را نسبت به دانسته‌های خود آگاه می‌کند تا هر مرحله از فعالیت‌های خود را با انجام دهیم، از سوی دیگر اشتباهات، مشکلات و بدفهمی‌های ما را در فرایند یادگیری و حل مسئله تشخیص می‌دهد.

به‌عبارتی‌دیگر، فراشناخت تدابیری هستند که برای نظارت بر راهبردهای شناختی و کنترل و هدایت آن بکار می‌روند.

تحقیقات حاکی از آن است که بزرگسالان در مقایسه با کودکان در استفاده از استراتژی‌های فراشناختی توانایی بیشتری از خود نشان می‌دهند.

به‌عنوان‌مثال، هنگامی‌که یک دانش‌آموز دبستانی یا حتی دبیرستانی یک مسئله‌ی ریاضی را نادرست حل می‌کند، کمتر می‌تواند دلایل نادرستی خود را بیابد و آن‌ها را رفع نماید و یا در موقعیت‌های یادگیری ریاضی، مشکلات مفهومی خود را شناسایی کند و راه‌های غلبه بر آن را جستجو نماید.

می‌توان توانایی‌های فراشناختی افراد، به‌ویژه کودکان را در کلاس ریاضی با شیوه‌های گوناگون ازجمله پرسشگری و خودپرسشی تقویت نمود.

انتخاب یک مسئله یا قضیه ریاضی و تشریح گام‌به‌گام حل یا اثبات آن‌ها توسط معلمان ریاضی می‌تواند در رشد فرایندهای فراشناختی دانش‌آموزان مؤثر افتد.

با انتخاب مسائل متنوع دانش‌آموزان را وادار نماییم تا با تجزیه‌وتحلیل یک تکلیف ریاضی، خود از راه‌حل‌های موردنظر دفاع کنند.

کارگروهی و فعالیت‌های مشارکتی در یادگیری و حل مسائل ریاضی نیز حائز اهمیت است؛ زیرا این شیوه باعث می‌شود دانش‌آموزان چگونگی شناخت و تفکر خود را درباره‌ی موضوعات و مسائل ریاضی آشکار سازند و از آن‌ها دفاع نمایند.

 

نقش فراشناخت در یادگیری ریاضیات با دلیل

اتکینسون از یادگیری ریاضیات با دلیل در هر سن و سالی حمایت می‌کند و معتقد است که دانش‌آموزان در هر مقطعی از فراگیری دانش ریاضی باید نسبت به دانسته‌های خود آگاهی و اشراف لازم داشته باشند و بیاموزند که هیچ‌چیز را بدون استدلال نپذیرند.

یادگیری‌های با دلیل ضمن تقویت راهبردهای فراشناختی موجب توسعه‌ی تفکر ریاضی دانش‌آموزان خواهد شد و آن‌ها را از یادگیری‌های حافظه‌ای و غیر معنادار منع می‌کند.

 

 

 

۱. معلمان باید دانش و مهارت‌های حرفه‌ای را برای رشد دانش فراشناختی دانش‌آموزانشان به دست آورند

 

 

دانش و مهارت حرفه ای معلم

 

دانش‌آموزانی که توانایی خودتنظیمی دارند، از نقاط قوت و ضعف خود آگاه هستند و می‌توانند به خودشان برای مشارکت و بهبود یادگیری انگیزه دهند.

توسعه دانش فراشناختی دانش‌آموزان در مورد اینکه آن‌ها چگونه یادگیری می‌گیرند- دانش آن‌ها از خودشان به عنوان یک یادگیرنده ، از استراتژی‌ها و از تکالیف – یک روش مؤثر در بهبود نتایج دانش‌آموزان است.

معلمان باید از دانش‌آموزان برای برنامه‌ریزی، نظارت و ارزیابی یادگیری خودشان پشتیبانی کنند.

۲. به دانش‌آموزان صراحتاً راهبردهای فراشناختی، از جمله نحوه برنامه‌ریزی، نظارت و ارزیابی یادگیری‌شان را آموزش دهید

 

آآموزش راهبردهای فراشناختی

 

 

آموزش صریح در استراتژی‌های شناختی و فراشناختی می‌تواند یادگیری دانش‌آموزان را بهبود بخشد.

مراحل استراتژی فراشناختی غالباً با فعال‌سازی دانش قبلی شروع شده و قبل از پایان دادن به تفکری منسجم منجر به تمرین مستقل می‌شود. (تمرین مستقل: دانش‌آموزان بدون کمک معلم و به‌صورت مستقل توانایی حل مسئله و تمرین کردن را دارند)

مجموعه‌ای از مراحل فوق می‌تواند برای موضوعات، سنین و مطالب مختلف ریاضی بکار برده شود.

در حالی که مفاهیمی مانند «برنامه‌ریزی، نظارت، ارزیابی» می‌تواند به‌صورت کلی معرفی شود، اما استراتژی‌ها بیشتر در رابطه با محتوا و وظایف خاص اعمال می‌شود، بنابراین این روش باید به بهترین شکل آموزش داده شود.

 

 

۳. معلمان باید از دانش‌آموزان برای برنامه‌ریزی، نظارت و ارزیابی یادگیری خود پشتیبانی کنند.

 

پشتیبانی معلم از راهبردهای فراشناختی

 

مدل‌سازی توسط معلم سنگ بنای آموزش مؤثر است. آشکار کردن فرآیندهای فکری یک یادگیرنده ماهر به رشد مهارت‌های فراشناختی دانش‌آموزان کمک می‌کند.

معلمان هنگام برخورد و کار کردن با یک مسئله یا فعالیت ریاضی باید به‌صورت شفاهی با تفکر فراشناختی خود گفتگو کنند («من درباره مسائلی از این قبیل چه می‌دانم؟ چه روش‌هایی برای حل آن‌ها قبلاً استفاده کرده‌ام؟»)

تکالیف داربست شده، مانند نمونه‌های کار شده، به دانش آموزان اجازه می‌دهد مهارت‌های فراشناختی و شناختی خود را توسعه دهند بدون اینکه نیازهای زیادی را روی منابع ذهنی خود قرار دهند.

 

 

۴. یک سطح مناسب از چالش را برای توسعه خودتنظیمی و فراشناخت دانش‌آموزان تعیین کنید

 

تعیین چالش مناسب

 

این چالش بسیار مهم است تا دانش‌آموزان بتوانند دانش خود را درباره فعالیت‌ها، استراتژی‌ها و خودشان به‌عنوان یادگیرنده توسعه داده و پیشرفت دهند.

  • با این وجود، چالش باید در سطح مناسبی باشد.
  • دانش‌آموزان باید انگیزه لازم برای پذیرش چالش را داشته باشند.
  • فعالیت‌ها نباید بر فرایندهای شناختی دانش‌آموزان بیش‌ازحد فشار آورد. به‌ویژه هنگامی که انتظار می‌رود استراتژی‌های جدیدی را به‌کارگیرند.

۵. ترویج و توسعه گفتار فراشناخت در کلاس

 

توسعه گفتار فراشناخت

 

به همان اندازه که آموزش صریح و مدل‌سازی خوب است، گفت‌وگوی کلاسی می‌تواند برای توسعه مهارت‌های فراشناختی مورد استفاده قرار گیرد.

گفتگوی دانش‌آموزان با یکدیگر و نیز دانش‌آموز با معلم می‌تواند در ساخت دانش و درک راهبردهای شناختی و فراشناختی کمک کند.

با این حال، گفتگو باید هدفمند باشد تا معلمان راهنمایی و پشتیبانی گفتگو را انجام دهند و اطمینان حاصل شود که این مسئله چالش‌برانگیز است و بر پایه دانش قبلی موضوع ایجاد شده است.

 

۶. به دانش‌آموزان صریحاً آموزش دهید که چگونه به طور مؤثر و سازمان‌یافته یادگیری مستقل خود را مدیریت کنند

 

یادگیری مستقل بطور مؤثر

 

 

معلمان باید صریحاً از دانش‌آموزان برای توسعه مهارت‌های یادگیری مستقل حمایت کنند.

ابتدا باید تمرین هدایت شده را دقیق طراحی کنید، دانش‌آموز به تدریج و با پشتیبانی شما مهارت می‌یابد؛ این نوع تمرین‌ها به دانش‌آموزان اجازه می‌دهند که آن‌ها قبل از استفاده از آن در تمرین مستقل، مهارت‌ها و استراتژی‌های لازم را توسعه دهند.

دانش‌آموزان به بازخوردها و استراتژی‌های به موقع و مؤثر نیاز دارند تا بتوانند به طور دقیق درباره نحوه یادگیری خودشان قضاوت کنند.

معلمان همچنین باید از انگیزه دانش‌آموزان برای انجام وظایف یادگیری پشتیبانی کنند.

 

۷. مدارس باید از معلمان حمایت کنند تا دانش راهبردهای فراشناختی را توسعه دهند و انتظار دارند که از آن‌ها به‌درستی استفاده شود.

 

 

حمایت مدارس از معلمان

 

دانش و درک معلمان را از طریق توسعه و منابع حرفه‌ای با کیفیت بالا توسعه دهید.

مدیران باید با ارائه زمان و پشتیبانی از معلمان، آن‌ها را آماده کنند تا اطمینان حاصل شود که رویکردها به‌طور مداوم اجرا می‌شود.

معلمان می‌توانند از ابزارهایی مانند «ردیابی» و مشاهده برای ارزیابی دانش‌آموزان از مهارت‌های یادگیری خودتنظیمی استفاده کنند.

فراشناخت نباید یک فعالیت اضافه یا «فوق‌برنامه» برای معلمان باشد بلکه باید در فعالیت‌های تدریس آن‌ها ایجاد شود.

 

 

منابع:

اصول آموزش ریاضی. دکتر سید حسن علم‌الهدائی

https://educationendowmentfoundation.org.uk/tools/guidance-reports/metacognition-and-self-regulated-learning/