طوفان مغزی استراتژی برای تقویت تفکر انتقادی در کلاس ریاضی

طوفان مغزی

طوفان مغزی یک استراتژی آموزشی برای بروز نبوغ و تقویت تفکر انتقادی است، به‌ویژه در ریاضیات که در آن مهارت‌های تفکر دانش‌آموزان باید به بهترین نحو توسعه یابند.

طوفان مغزی همچون شوکی است تا نگرش دانش‌آموزان را نسبت به شیوه‌های عادی طرز فکر تغییر دهد و باعث شود تا آن‌ها را به سمت راه‌حل‌ها و ایده‌های خلاقانه سوق دهد.

انگیزه در کلاس ریاضی امری ضروری است. یک راه برای ایجاد انگیزه در دانش‌آموزان، استفاده از راهبرد طوفان مغزی است، معلم اغلب می‌تواند از قدرت طوفان مغزی برای کشف ارتباط بین مفاهیم استفاده کند.

به‌عنوان مثال، یک معلم ممکن است برای تدریس مبحث ضرب استراتژی طوفان مغزی را بکار گیرد، برای این منظور از دانش‌آموزان می‌خواهد که موقعیت‌هایی از زندگی واقعی خود که مفهوم ضرب در آنجا مفید واقع شده را شناسایی کنند.

همچنین این استراتژی شرایطی را فراهم می‌کند تا دانش‌آموزان با فکر کردن روی موضوعات مختلف بتوانند ایده خلق کنند بدون اینکه از منطقی بودن یا نبودن ایده‌های خود نگران باشند.

طوفان مغزی ابزاری اساسی است که در بیشتر مفاهیم پیچیده ریاضی و حل مسئله بکار می‌رود. در حقیقت، استراتژی طوفان مغزی نه‌تنها در آموزش، بلکه در سایر بخش‌های جامعه همچون مدیریت یک شرکت، کارآفرینی، بازاریابی… نیز یک مؤلفه فرض شده است. در اینجا چند قانون اساسی برای معلم آورده شده است:

طوفان مغزی چیست؟

یک روش تدریس است که با نام‌های طوفان ذهنی، طوفان مغزی، بارش مغزی یا بارش ذهنی می‌شناسند، یک فعالیت گروهی بزرگ یا کوچک که دانش‌آموزان را تشویق می‌کند که روی یک موضوع تمرکز کرده و باعث به جریان افتادن ایده‌ها در آن‌ها شود. بعلاوه این راهکار علاوه بر اینکه به‌صورت گروهی برگزار می‌شود، می‌توان از آن به شکل فردی هم استفاده کرد.

  1. شروع یک جلسه طوفان ذهنی ممکن است با ارائه‌ی یک سؤال یا یک مسئله یا معرفی یک موضوع باشد.
  2. سپس دانش آموزان پاسخ‌های احتمالی، کلمات و ایده‌های مرتبط را بیان می‌کنند.
  3. نظرات شرکت‌کنندگان بدون انتقاد و قضاوت به‌عنوان ایده‌ پذیرفته نوشته می‌شوند.
  4. سپس این ایده‌ها، معمولاً در بخش بحث آزاد کلاس مورد بررسی یا آزمون قرار می‌گیرند.
دیگران خوانده اند  15 استراتژی محکم برای آموزش مهارت‌های تفکر انتقادی

اهمیت طوفان مغزی

اهمیت استفاده از طوفان مغزی

با بیان ایده‌ها و گوش دادن به آنچه دیگران می‌گویند، دانش‌آموزان دانش قبلی خود را اصلاح و اطلاعات جدید را کسب می‌کنند و سطح آگاهی خود را افزایش می‌دهند. اهداف اصلی طوفان مغزی عبارت‌اند از:

  • متمرکز کردن توجه دانش‌آموزان به یک موضوع خاص
  • توانمند کردن دانش‌آموزان در ایده پردازی و ابتکار عمل
  • احترام به نظرات یکدیگر و تقویت اخلاق‌مداری در دانش‌آموزان؛ زیرا تمام نظرات پذیرفته شده و قضاوت ممنوع
  • تشویق یادگیرندگان برای پذیرش ریسک در به اشتراک‌گذاری نظرات و افکار خود و ایجاد انگیزه
  • ایجاد حس سودمندی در دانش‌آموزان، از این‌که دانش و توانایی‌های زبان آن‌ها ارزشمند و پذیرفته شده است
  • فراهم آوردن فرصتی برای دانش‌آموزان، با در میان گذاشتن ایده‌ها و گسترش دانش موجود خود
  • تأکید هدف‌گذاری روی کمیت باشد به‌جای کیفیت ایده‌ها و این برای دانش‌آموزان خوب است که خارج از چارچوب محدودی فکر می‌کنند؛ زیرا هرچه تعداد نظرات بیشتر باشد احتمال وجود پیشنهاد‌های مفید و اثرگذار در بین آن‌ها بیشتر است.

 

نکات موردتوجه در طوفان ذهنی

در ابتدا، برخی از دانش‌آموزان ممکن است تمایلی به صحبت در محیط گروهی نداشته باشند، اما طوفان ذهنی یک فعالیت و اشتراک عمومی است که همه دانش‌آموزان را برای شرکت کردن تشویق می‌کند. شما باید در طول این جلسات، گوش دادن فعال را به دانش‌آموزان تأکید کنید.

دانش‌آموزان باید تشویق شوند که:

  • با دقت و مؤدبانه به آنچه همکلاسی‌های خود ارائه می‌دهند، گوش دهند.
  • به پیشنهاد‌های یا ایده‌های مختلف برای به اشتراک گذاشتن فکر کنند.
  •  ایده‌های خود را آزادانه بیان کنند. معلم توضیح می‌دهد که ایده‌های همه شنیده و ضبط خواهد شد. یک نکته برای روشن شدن این است که تنها ایده بد، ایده‌ای است که بیان نشده است. چرا که هدف، تولید تفکر است.
  • هر یک از آن‌ها بخشی از راه‌حل بوده‌اند و در رسیدن به هدف مشارکت داشته‌اند.

 

چگونگی برگزاری جلسه طوفان مغزی

تیم سازی

   ۱) تیم سازی

در یک گروه کوچک یا بزرگ یک سرگروه و یک شخص به‌عنوان منشی (یا ممکن است خود معلم باشد، برای نوشتن نظرات) را انتخاب کنید.

دیگران خوانده اند  نحوه بهبود مشارکت دانش‌آموزان در ریاضی با ایجاد احساس تعلق

     ۲) تعریف موضوع مورد بحث یا مسئله

مسئله یا ایده مورد بحث طوفان مغزی را تعریف کنید. مطمئن شوید که برای همه موضوع مورد بحث روشن است.

     ۳)  تنظیم قوانین مربوط به جلسه

این قوانین باید شامل موارد زیر باشند:

  • سرگروه اجازه کنترل گروه را دارد
  • همه اجازه مشارکت و اظهارنظر دارند
  • تأیید کردن همه نظرات بدون قضاوت
  • بررسی و ارزیابی ایده‌ها تا پایان جلسه انجام نشود
  • هر پیشنهادی نوشته و ضبط گردد، مگر آنکه تکراری باشد
  • تنظیم زمان محدود و متوقف کردن جلسه با پایان زمان تعیین‌شده

    ۴) حال زمان شروع طوفان ذهنی است

سرگروه، اعضای گروه را انتخاب می‌کند تا ایده‌های خود را به اشتراک بگذارند. هر ایده‌ای را بنویسید تا امکان دیدن و خواندن آن برای کلیه افراد گروه باشد. اطمینان حاصل کنید که هیچ پاسخی را ارزیابی یا نقد نکنید تا زمانی که طوفان مغزی کامل شود. وقتی یکی از اعضا ایده جذابی را ارائه می‌دهد خلاقیت و تجربیات اعضای دیگر باعث جهت دادن به این ایده می‌شود و درنهایت منجر به خلق ایده‌هایی می‌شود که بر پایه ایده‌های دیگر شکل گرفته است. ازاین‌جهت است که باید به دانش‌آ‌موزان خاطر نشان کرد که هیچ کس مالک ایده‌اش نیست. پس دانش‌آموزان علاوه بر ارائه پیشنهاد‌های، نسبت به بهبود نظرات هم اقدام می‌کنند.

     ۵) فیلتر کردن ایده‌ها

پس از پایان یافتن زمان مشخص برای طوفان مغزی، با توجه به نتایج حاصل شروع به ارزیابی نظرات کنید. این را می‌توان به‌سرعت از طریق رأی‌گیری برای رتبه‌بندی ایده‌ها انجام داد.

برخی از ویژگی‌های اولیه که در هنگام بررسی پاسخ‌ها مورد بررسی قرار می‌گیرند عبارت‌اند از:

  • به دنبال هر پاسخی که تکرار یا مشابه است، باشید
  • مفاهیم مشابه با هم را گروه‌بندی کنید
  • حذف پاسخ‌هایی که قطعاً مناسب نیست
دیگران خوانده اند  راز یادگیری معنادار با مشارکت دانش‌آموزان در آموزش ریاضی

     ۶) انتخاب بهترین ایده

حالا که شما فهرستتان را تا حدی محدود کرده‌اید، نتایج باقیمانده را به‌عنوان یک گروه بحث کنید.

برای معلم مهم است:

  • یک محیط گرم و حمایتی ایجاد کنید
  • در طی مرحله ارائه ایده‌ها به همکلاسی‌ها نظرات انتقادی و دلسردکننده ندهید
  • تشویق و ارائه فرصت برای همه دانش‌آموزان برای مشارکت

روش طوفان مغزی چه زمان کارایی دارد؟

ایده پردازی

  • اجزاء طوفان ذهنی کلمات، ایده‌ها و پیشنهاد‌های می‌باشد پس می‌توان از این روش برای برنامه‌ریزی یک فعالیت کلاس درس مانند یک پروژه تحقیقاتی، روشی برای حل مسئله، ارتباط بین مفاهیم استفاده کنید.
  • گروه‌ها و افراد می‌توانند از طوفان مغزی برای ایجاد ایده‌های پیش از نوشتن برای پروژه‌ها یا تکالیف استفاده کنند.

طوفان مغزی و حل مسئله

برای حل یک مسئله‌ی چالش‌برانگیز ریاضی شما می‌توانید استراتژی طوفان مغزی را در کلاس درس خود برگزار کنید. مراحل حل مسئله با روش طوفان مغزی می‌تواند شامل مراحل زیر باشد:

آنالیز مسئله و ریشه‌یابی اجزاء مسئله، ارائه راه‌حل‌های متناوب، بحث درباره انتخاب بهترین روش‌ها، تصمیم سازی نهایی.

طوفان مغزی فردی

روش طوفان ذهنی را می‌توان به‌صورت انفرادی هم انجام داد. وقتی طوفان مغزی را به‌صورت فردی راه می‌اندازید دیگر نگران نظرات دیگران نیستید و می‌توانید آزادتر و خلاق‌تر روی موضوع تمرکز کنید. از طرفی در طوفان مغزی گروهی برخی بیش‌ازاندازه روی ایده‌های دیگران توجه دارند و در عمل نمی‌توانند هیچ ایده‌ای را ارائه دهند و یا در برخی موارد ممکن است در یک گروه وقتی نوبت ایده دادن شخص که می‌رسد، ایده خود را فراموش می‌کند.

برای بهره‌برداری مؤثر از جلسه‌ی طوفان مغزی فردی، از عواملی که باعث عدم تمرکز شما می‌شود دوری‌کنید.

دکتر مریم میرزا خانی، برنده‌ بزرگ‌ترین جایزه‌ی ریاضیات دنیا، روش طوفان مغزی فردی را بسیار بکار می‌برد. او معتقد است که ایده‌های خود را روی برگه‎‌های بزرگ بکشید، این طرح کشیدن به بالا بردن تمرکز شما کمک می‌کند و این قدرت تمرکز باعث انسجام دادن به مطالب در ذهن شما خواهد بود.

طوفان مغزی فردیمریم میرزا خانی

منابع:

http://udyong.gov.ph/index.php?option=com_content&view=article&id=532:brainstorming-as-a-strategy-in-teaching-mathematics&catid=90&Itemid=1267
http://teaching.unsw.edu.au/brainstorming